Complotten II

In de Edda wordt Thor voorgesteld als een stormgod die door het werpen van zijn hamer bliksemschichten veroorzaakt. Wetenschappelijke ontwikkeling heeft ervoor gezorgd dat een tienjarige thans meer begrijpt van dit meteorologische fenomeen dan de middeleeuwse IJslander. En hoewel we inmiddels ook heel veel meer begrijpen van tektoniek, zijn er nog steeds ignoramussen die beweren dat homoseksualiteit aardbevingen veroorzaakt.

Het is de neiging van de mens om achter grote of minder grote gebeurtenissen een (in bovenstaande gevallen: bovennatuurlijke) Actor of Agent te zien, die onuitroeibaar blijkt. Zo zitten onze hersenen in elkaar: gebeurt er iets wat we niet begrijpen of kunnen verklaren, dan ‘zal er wel iets of I/iemand achter zitten’. Ieder mens ‘lijdt’ in meer of mindere mate aan dit ‘doeldenken’. In de loop van de geschiedenis nam deze denkwijze vaak de vorm aan van een bovennatuurlijke (scheppende) macht, die de orde bewaakt, recht spreekt en straffen uitdeelt in een verder onverschillig universum.

Ook al is de verklaringsgrond ‘God’ -gelukkig- steeds meer terrein aan het verliezen in de westerse wereld (wederom dankzij wetenschappelijke ontwikkeling), blijft de behoefte bestaan om ingrijpende gebeurtenissen te duiden. De ellende die het Corona-virus nu wereldwijd veroorzaakt, maakt mensen bang. En terecht, want wie de informatie tot zich neemt, kan niet anders dan concluderen dat niet alleen onze manier van leven met alle vrijheden bedreigd wordt, maar vooral ook ons bestaan als individu én soort.

‘Evolutie door willekeurige mutatie en niet-willekeurige natuurlijke selectie’ is ondanks het wetenschappelijk succes van de evolutieleer nog lang geen gemeengoed voor leken. Het ís ook geen eenvoudige kost. Toch is dat de meest plausibele verklaring voor het ontstaan van dit virus. Epidemiologen en virologen waarschuwen al tientallen jaren voor de situatie waarin wij ons nu bevinden. De mens leeft in grote delen van de wereld veel te dicht op dieren en vergroot daarmee de kans op een overslaand virus, is, in een notendop het verhaal dat zij ons al die jaren voorgehouden hebben.

Toch voldoet dit -voor mij geheel logische- verhaal niet voor velen. Want de complottheorie waarin het virus uit een lab in China ontsnapt zou zijn, is voor velen nog steeds best aannemelijk. En wie ook nog verneemt dat in dat lab onderzoek gedaan werd naar vleermuisvirussen, waarbij zelfs gene enhancing technieken toegepast werden, bekruipt al snel het gevoel dat daar iets niet pluis is. Dat dit lab daar staat juist vanwege het gevaar waarvoor al decennia gewaarschuwd wordt en dat die technieken gebruikt worden om de potentiële risico’s van een muterend vleermuizenvirus in te schatten, gaat er al niet meer in: de twijfel is gezaaid.

Is de ‘Wuhan-labtheorie’ nog enigszins hanteerbaar/begrijpelijk (mensen kijken gewoon te veel Hollywood blockbusters), naarmate de crisis vorderde, namen complottheorieën steeds excentriekere vormen aan. Het virus zou door Bill Gates en zijn Foundation expres de wereld in gebracht zijn om straks de hele wereldbevolking in te kunnen enten met een tracking chip, er bestaat een verband tussen de uitrol van ‘5G’ en de uitbraak van ‘Corona’, tot aan ‘het virus bestaat niet en wordt door overheden doelbewust gebruikt om ons onze vrijheden af te pakken’, je kunt social media niet meer raadplegen of je stuit vroeg of laat op de meest bizarre zienswijzen.

Het ‘doeldenken’, zoals beschreven bij aanvang van dit artikel, vindt een goede voedingsbodem in wantrouwen. Mensen laten zich -geheel terecht overigens- niet van alles op de mouw spelden en doen zelf onderzoek. Dat wantrouwen was al vóór ‘Corona’ ruimschoots aanwezig: wantrouwen in mainstream media (dienaren van de regering), wantrouwen in instituties (zie RIVM en boeren), wantrouwen in de rechterlijke macht (geïnfiltreerd door D66), wantrouwen in politiek (EU, Rutte-III). Je zou kunnen zeggen dat het Outbreak Management Team al met 10-0 achter stond toen het de maatregelen van social distancing en intelligente lockdown afkondigde. Je doet het nóóit goed, er deugt van alles niet aan de aanpak, de stap naar ‘ze doen het expres’ is voor velen dan al snel gezet.

Het eerder genoemde element ‘angst’ voor het virus moet ook zeker niet onderschat worden. Een existentiële bedreiging als een dodelijk virus kan ertoe leiden dat mensen zichzelf gaan overschreeuwen. Dat is duidelijk zichtbaar op social media, die als een megafoon fungeren voor de complottisten. Door hun luidruchtigheid ontstaat al snel de indruk dat ze in aantal toenemen.

Hoe nu om te gaan met de complotparadijsvogels? Volgens socioloog Harambam (UvA) kunnen we maar beter met hen in gesprek gaan. Hij waarschuwt voor radicalisering van complottheoretici als je hen ‘wappies’ noemt. Dit ‘argument’ ken ik trouwens uit een geheel andere tak van sport, namelijk radicalisering van moslims als gevolg van seculiere religiekritiek. In feite sta je dan gijzeling van gezond verstand, wetenschap en objectiviteit toe. Dat lijkt me zeker niet de weg.

Maar: ‘elk geluid mag toch gehoord worden?’, hoor ik u roepen. Zeker heeft de complottheoreticus vrijheid van meningsuiting. Maar wie met hem het gesprek aangaat, geeft er blijk van zijn eigenaardige ideeën serieus te nemen. In zo’n situatie kan de indruk gewekt worden dat elke mening evenveel waard is. Dat is helaas een (postmoderne) misvatting: sommige meningen zijn intrinsiek waardeloos. Voor de goed verstaander: dat zegt niets over de persoon die ze uit, zolang hij ze maar niet opdringt aan mij. Die zendingsdrang van de complottheoreticus (‘kijk dit YouTube-filmpje!’) blijkt evenwel zeer moeilijk te beteugelen, ziehier ook de overeenkomst met bijvoorbeeld een Jehova’s Getuige.

Het ‘gesprek’ zoals Harambam het voorstelt is geen écht gesprek, maar komt op mij over als ‘hulpverlening’. Je gaat de complottheoreticus namelijk nooit overtuigen (hij luistert toch niet), maar neemt de tijd om empathisch te luisteren naar zijn wanen. Daar pas ik voor, niet alleen vanwege tijdgebrek, maar vooral omdat een gesprek mij óók iets op moet leveren. Te moeten luisteren naar mensen die geen bewijs leveren voor hun exotische beweringen, ik ben er niet voor in de wieg gelegd.

Uiteraard mag iedereen zelf weten hoe om te gaan met complottheorieën. Als fenomeen zeker een interessant studie-object, maar mijn kostbare tijd ga ik niet langer verdoen aan de aanhangers ervan.

Wilt u mijn schrijfsels steunen? Dankzij uw donaties kan ik u deze content aanbieden. Gebruik de doneerknop op deze pagina.

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating 4 / 5. Vote count: 20

No votes so far! Be the first to rate this post.

As you found this post useful...

Follow us on social media!

4 thoughts on “Complotten II”

  1. Mijn overtuiging is dat het een mega goed idee is dat wij als burgers een respectvol gesprek met elkaar aan gaan, waarin alle vormen aan bod komen. Zowel mensen die de corona pandemie in zijn vorm geloven en de mensen die geloven dat deze corona pandemie van alle kanten rammelt. En laten we dan iedereen de gelegenheid geven zijn/haar zegje te doen, zonder onderbreking, veroordeling, censuur. Ik geloof er heilig in dat dit ons allen veel inzicht, wijsheid en een betere toekomst zal brengen, want zou het kunnen zijn dat de motivatie (gezien worden, geliefd worden) diep van binnen bij ieder mens hetzelfde is los van zijn/haar waarheid? ❤️

    1. U doet nu net alsof mensen die niet in ‘Corona’ ‘geloven’ een even waardevolle mening hebben als mensen die een beetje kennis hebben van de evolutieleer. Daarvan kan natuurlijk geen sprake zijn meneer Ab. Als u met zulke gekken in gesprek wilt gaan, prima, blijkbaar heeft u zeeën van tijd zodat u nuttig en waardeloos niet hoeft te scheiden. Veel plezier ermee.

  2. interessant stukje. En toch moeten we in gesprek gaan met complotaanhangers. En 2) je kunt mensen die het niet eens zijn met de kabinets’waarheden’ heel makkelijk wegzetten als complotdenker en zo diskwalificeren. Dat vind ik onjuist. Ik schreef er dit over:
    https://renzoverwer.wordpress.com/2018/05/02/complotdenkers-houden-je-scherp/

    Maar ja, je krijgt ook dit: https://renzoverwer.wordpress.com/2019/09/16/de-complotten-de-feiten-en-het-lachen/

    Daar zit ik weer op des auteurs lijn

    1. Ik zie geen heil in aandacht schenken aan onzin, Renzo 🙂 Zonde van de tijd. Een goede wandeling in de bossen, of een mooie gewatteerde jas met armen op de rug, dat helpt wel 🙂

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *